Dihustell dihustellig ! Pezh manezioù zo ar re dostañ doc'h ar mor en Europa ? Mennozh erbet ? Klaskit enta ! Manezioù Kantabria an hini eo !

Setu neuze dihunet ar blog endro a-benn komz àr o divout, manezioù Kantabria enta, a ya a vro Euskadi da vro C'halisia ha dre vro Astur, Leon hag ar rannvro Kantabria a-rez get ar mor dalbezh.

Chomet eo gouez arwalc'h ar vro; bleidi, arzhed, liñsed, erered ha me oar me a zo loened a c'heller en em gavet gete mard oc'h àr hos eurvad (pe get..), a-benn difenn an en-dro gwiridik-se ema berzet lec'hioù zo d'ar c'hirri, evel ar «picos de Europa», lec'h mar geller gwellout ar manezioù uhelañ ( betak 2648 m evit Torre de Cerredo).

Pendeogwir hon eus er c'havet ar vravañ ha chomet pelloc'h enni e komzin muioc'h a-zivout Bro-Astur enta.

(Santalla)

Penaost monet di ? Meur a hent a gas d'ar vro hont: an hent-bras o c'haso a Naoned da aodoù bro Astur peotramant ma ne vennit ket bleniiñ re e c'hellahet monet àr vor, get ar listri-treizh a ya a Sant Nazer da Xixón, ur lec'h dispar evit sellet doc'h ar morviled anezhoñ; marc'hadmatañ e c'hell bout ivez hrevez ar c'hours hag ivez mard oc'h awalc'h evit leuniñ ur gambr (dre m'eo he friz da ranniñ).

Enno diwalit, gwezhavez, er manezioù e vez lakaet diaes an den get an hentoùigoù strizh a ya kamm jilgamm é tevaliñ pe é krapat doc'h tor ar manez digor frank àr ar stankenn...

Mard oc'h digarr, siwazh, e c'hell bout diaesoc'h bizitiñ ervat ar vro, neoazh e c'hell bout get un tren : ar «Renfe» a raer anezhoñ ag a dreuz Hanternoz Bro Spagn hed-ha-hed.

Men kousket ? Nend eo ket sot tud Bro Spagn get ar c'hamping hrevez an dailh, hag e weleet buan int dibaot ha gloev er vro, dre chañs nend eo ket difennet lakaat ho teltenn lec'h ma faot deoc'h, hag evit en em walc'hiñ e weleet ivez a-benn ema lan ar vro a boulloù-nañval, enno e kaveet strinkadennoù evit gozig mann erbet (ha moervat nañval un tammig a p'eo re domm an heol ;) ); an ostalerioù nend int ket marc'hadmatoc'h evit e bro Frañs avat.

Petra debriñ ? Klaskit monet er pretioù, ho kwalc'h ho po a gegin ar vro evit tro 10€, an asturiz a vourr ranniñ, enno an dud a zo gourdon da ranniñ ar pladoù etreze, muioc'h eo evit ur boaz memb, un hengoun a lavarahen ! En tavarnoù e vez gwerzhet dre voutailhadoù ( nebaon, he friz a zo hani un hanter hani e Breizh) ha deoc'h da vout un torkad tro-dro d'an daol e vo roet ken holl nemet ur werenn deoc'h... ranniñ am boe lavaret deoc'h ! Ur brav a hengoun d'am meno ! Meur a veuz ho po tro da zebriñ, fabada (ur mane «cassoulet» get chorizo), pote asturianu, morgat a vez debret e-leizh ivez (ha bout eo vil ar loen eo mat tre da zebriñ !), kement-se get chistr anat deoc'h !

(Llastres)

Mat eo debriñ mes petra eo istoer ar vro enta ?! Mard ez eus un dra ag an amzer dremenet a gaver alies e Bro Astur eo ar c'h-castro-ioù (1), da lavaret eo kerioù savet e grez an oed-houarn (d'ar grez ma oe keltek ar vro) get tier rond endroet get ur vangoer vein. Ne dennent ket da bennher Asterix avat, evel-se, e Taramundi e c'heller gwelet ur c'hastro ennañ ur saona a oed an houarn. Kantadoù a zo anezhe strewet dre ar c'hontre, kuzhet en aberioù pe neizhet àr laezoù ar manezioù ! Diaes eo bet lakaet ar romaned gete, ha kement a boan o deus bet da vout trec'h m'o deus arloupet tud Kantabria àr lerc'h bro Galia !

M'o deus dalc'het penn ar romaned evit arloupiñ ar vro ez eo en arbenn ag hes aour, kentizh ha m'int daet a-benn ag en ober o deus toullet aourgleuzioù e pep korn ar vro. Darn anezhe a c'hell bout gwelet c'hoazh. A-viskoazh ema gloestret ar vro da labourioù ar mantal, diwezhatoc'h, e fin ar grennamzer ema daet un deknologiezh nevez ,ar «mazo», da lavaret eo ur pezh mell horzh gov a ya en dro get nerzh an dour. (mod ur velin). Dre m'eo treuzet ar vro get meur ar ster (o deus roet hes anv dezhi : ar ger «Astur» a za diàr ur ger keltek kar d'hor ger «ster») he deus en em strewet buan an deknologiezh-se ha padet pell, hiniv an deiz, siwazh ne chom ker mui nemet ur c'hovel vev ag a ra get ar «mazo». Un den a vro Aostria eo en deus hes adsavet hag ur gronnad tud yaouank ag ar vro a zo daet d'e sikour a-c'houdevezh (2). Ema e tal Santalla d'Ozcos, en ur bennc'hêr anvet «mazo novo» (an horzh nevez). Anat deoc'h ema diglok kaer ar pennad istoer..

(ur c'hovel get he mell horzh)

Un draig c'hoazh, tier droch a vez savet e Kornog ar vro, e rannvro «Ancares» (a zo etre Bro Astur, Galisia ha Leon) a raer «pallozas» anezhe, da lavaret eo «tier-soul», gete vez lakaet splann doere beviñ tud ar vro, brudet evit bout tud «emren»: ar b-palloza a zo un ti-soul rond bras a gaver pep tra ennoñ : korn an dud, korn ar yer, korn ar moc'h, ur forn da bobiñ, ha seul taol ur wiaderez, tro dro pemzek den a veve enne. Ur mane keriadenn embarzhet en un ti rond...

Pezh yezh a vez komzet enno ? A-c'houde ar romaned ne vez komzet nemet yezhoù roman er vro, an «asturianu». Evel arre ema diaes bras lakaat troc'hoù splann etre ar yezhoù roman, evel-se e Kornog ar vro ema tost mat ar yezh doc'h hani bro C'halisia. Un dra souezhus arwalc'h, ba kerioù zo hag ar C'hornog evel Santalla ema daouhanteret an dud etre ar re a gomz asturianeg hag ar re a gomz galisianeg enta, droch arwalc'h eo klevet amezeion é flapiñ e div yezh dishañval.

Ur yezh roman arall a vez komzet er vro, er manezier (Trabau), yezh ar c'h-cunqueiru(3), kejet hon eus get an dud-se (sichant mat ha tomm doc'h o sevenadur !) hag o deus displeget deomp e oe ker paour an douar en o bro ma ne c'helle ket an dud bout emren evel an asturiz arall, monet àr ur vicher bennak o deus deleet gober enta, ha dre m'edint o chomel e kreiz ar c'hoedoù int aet da durnierion koed ha int da werzhiñ podoù koed devat pep korn Bro Spagn (betak bro Andaluzia) e-pad kantvedoù. Evel hor c'hemenerion o deus savet ur yezh dezhe o unan a-benn chom hep bout komprenet get ar re arall, an dra se eo ar c'h-cunqueiru ! An dud-hont a durn ar c'hoed c'hoazh, neoazh ne c'hellont ket beviñ get kement-se en arbenn ag an diover a dud a dremen du-hont er greont a-benn mirout bev o sevenadur dre m'eo liammet kaer o yezh get ar vicher-se ha stajoù a vez savet gete evit kelenn meur a dra d'an dud a za en o arbenn (turnierezh, gwiaderezh, kizelerezh...)! Traoù liammet kreñv get sevandur ar vro a heller kavet enno evel ar c'h-catxu (ar werenn da ranniñ).

(ur b-palloza)

1. Ur c'hastro http://www.youtube.com/watch?v=rI9iPltDDgk
2. Blog ur gov a ra get ur "mazo" http://cozforge.blogspot.com/
3. Blog an durnierion koed http://elrinconcunqueiru.wordpress.com/

  Euzhviled arall a zo kar d'an Ankoù e Liger Atlantel, get perzhioù hañval arwalc'h doc'h an Ankoù ha bout ema koazhet o roll a dreizhourion an Anaon. Estroc'h evit hengounioù Breizh Izel int stag, ha muioc'h ag azav a vo kavet dezhe en un dachenn paot ledanoc'h...

Deomp da ouiet penn d'an traoù-se enta !

Mar kerzhet doc'h an teñvel e koed ar C'havr (le Gâvre) e hellahec'h arwalc'h klevet a greiz holl ur vouezh hirisus en dro get un taran bouzarus deuet a galon ar c'hoed o lavaret :

“Fauves par les passées,
Gibiers par les foulées,
Place aux âmes damnées !”

Mat a rahec'h tec'hel kuit a-benn rak bout gwallgaset e hellahec'h d'ar Mau Picou, un den gouez doujet get ar vro razh dre mard his e gi du bras en are getoñ a-benn regarzhiñ d'an dud daoned. An dud eo o jibouezoù !

Un torkad kendirvi en deus ar Mau Picou, lod anezhe a zo bet a-vaez bro betak Bro Gebek memb. E Biz Bro Naoned e vez komz ag un den gouez hañval arwalc'h a gas pemp bleidi getoñ “le vnou” e gallaoueg, a glever e doug ar mizioù du.

Razh anezhe a denn d'un tem a gaver alies e Europa a raer “chasse gallerie” anezhoñ e galleg. Seul gwezh ema un Aotroù milliget a daran er c'hoedoù get e bare chas pe euzhviled a bep sort ha tapet ha digaset gete an dud bet fall a-bad o buhez. E Hanternoz Breizh Uhel eh eo Arzhur a zo e penn ar bare diharak-se “la chasse Artu”.

Neoazh eo telean lavaret eh eo dianav, nemet e farian, an tem-se e Breizh izel na bout eo anavet stank a vro Euskadi da vroioù ar Leinoù ! Gerioù a hañval bout kar avat, evel ar ger “galeheul” (“gober galaheul d'unan bennak”) pe “gwallavel” ma nend eo ket ar memb ger (serrezh ar gwallavel).

E Kreisteiz ar Liger, e Bro Raez kerkoulz evit er Poetou, e vez komz ag ur loen doujet ivez, Benjamin Fillon a zifer deomp en ur ganaouenn a vro Vendée e vez ar marc'h Mallet(pe merlette,merlet..) e touesk ar chas Gallery, dastumet e vez eneañoù an dud o devoe pec'het àr e dalekon ha kaset getoñ d'an ifern en-dro get e bare vraouac'h ha trouzus...

Kalon kredañs er marc'h gwenn-se a zo tro dro da “Grand Lieu”, ar lenn vras e Bro Raez, an dud o doe aon rak en em gavet àrnezhoñ er wern a pa vezent o nozikaat. Ar marc'h milliget-se en dehe o falforset evit krapat àr e gein hag eñ d'o c'has d'an Ifern raktal. An tronoz e vize kavet get tud ar gumun korf divuhez ar c'haezh er wern... ha gwennoù houarnoù ur jav àr an douar leizh en e amen...

Ker brudet e veze ar marc'h Mallet er vro-hont ma savas tud Saint Lumine du Coutais, kumun tal ar wern, ur mister ag ar re zrochañ a-zivout ar jav-se. Bep blez veze gwisket un den e giz ur marc'h gwenn enta, ha divilhet un dervenn da vout lakaet e kreiz ar barrez, àr an dud treuzwisket e veze koroll teir gwezh tro-dro d'an dervenn kent kas ar “marc'h” d'he bokaat teir gwezh.. Difennet a vo an hengoun-se e grez an Dispac'h bras.

Kredañsoù hañval pakret a gaver e Europa a bezh ivez, dre-se hoc'h eus klevet komz, moarvat ag an Helhest, marc'h an Anaon e Bro Danmark (a hellahe bout liammet get ar chas gallery ha razh), traoù hañval a vez kavet e Normandi e Breizh izel ha lerc'h arall c'hoazh...

Ur liamm don a hañval bout etre ar roñsed-se ag an dour ivez; e pep korn ar bed ema an dour ur ritenn etre bed an Anaon hag hani ar re vev, int eo an dreizhourion enta.

(Grand Lieu)

An Ankoù, ar jav malletpe ar vnou, trawalc'h evit koll e boell ! Na bout o deus neuzioù dishañval ema hañval arwalc'h o “labour”, kaset e vez gete ar re varv ag ar bed-mañ d'ergile. Un diforc'h bras a zo avat, er lerc'hioù ma vez kredet en Ankoù e vo lavaret ema ketebunan ag en em gavo getoñ a pa vo edan varv, kenese, an dreizhourion arall ne dapont nemet an dud fall en em gavet àr o hent. Rak-se e splet muioc'h an hengounioù diwezhañ get ar relijion katolik, geti int lakaet da ziaouled a gastiz ar bec'herion, ha tra ken...

Neoazh eh eus peadra da grediñ ema hengoun ar marc'h mallet, chasse gallery, hag ar vnou gwriziennet e kredañsoù kozh-mat dre m'emaint anavet e pep korn Europa, restachoù e hellahent bout ag un doare da welet ar marv diskaret get ar relijion gwezharall mes diaes vehe er gompren hep e genarroud. Ne heller nemet gwelet ema kredañs en Ankoù klokoc'h evit ar re arall en ur mod.

Setu ar gartenn bet gwelet kent, ouzhpennet am eus an hengounioù arall, ar marc'h mallet a zo bet lakaet pikoù àr ar c'humunioù lec'h m'ema bet menneget ha lakaet loued ar re get ar Vnou. Ervat deoc'h, nend eo ket klok ar gartenn, hag e vehe mat dastum kredañsoù en takadoù chomet gwenn. Neoazh e heller gwelet ema, dre vras, rannet ar vro e teir lodenn, Gwalarn : Ankoù (tachenn lec'h ma veze ar muiañ a vrezhoneg enni gwezharall), ar Vnouer Biz (pezh a zo reizh mat dre m'ema korn koedekañ Bro Naoned), hag ar marc'h Mallet e kreisteiz ar Liger ( tachenn ar c'hredañs-se a ya pelloc'h er c'hreisteiz, stag eo ar marc'h doc'h an dour dre-se eo Lenn Grand Lieu lenn naturel brasañ Bro Frañs e pad ar Gouiañv).

Geriaoueg:

Amañ e lakan un nebeut gerioù a vez dibaot er geriadurioù.

diamen: pell

Leinoù: an Hanternoz

diaz: traoñ

santoc'had: danevell

ivarzh: gwennojenn

boulazh : c'hwez fall

serrezh ar gwallavel: bezañ dalc'het get an aon

litoriennoù: kontadennoù

braouac'h : spontus

azav: roudoù

gwennoù: roudoù

regarzhiñ da : arsailhañ

pare : skipailh

diharak: spontus, droug

gober galaheul d'unan bennak : gwallgasiñ unan bennak

nozikaat: pourmen da noz

en e amen:tro dro dezhañ

koroll: dañsal

ritenn: amañ “harz”

ketebunan: “ket hep unan”, holl an dud

kenese: koulskoude

Ne chom mui 'met un deiz bennak. Lakaet am boe b'am bretenn sevel meur a bennadoù er blog-mañ kent loc'hiñ avanemañ. Pechañs e fonno din en ober.

Euver eo, ha bout ema Maigh Nuad en amen da Zulenn n'am eus sannet grik a-zivout kerbenn Iwerzhon c'hoazh ! Graet e vo bremañ enta !

Gwezharall e veze daou bennc'her bihan àr riblenn ster Liffey (ur manestin aber kentoc'h), unan anezhe a veze graet “dubh linn” anezhoñ ar “lenn du”, an eil a veze anvet “Baile Átha Cliath” (“kêr roudour ar gloued”). Ha pa zaas ar roue Thorgis hag e bare a vikinged da arloupiñ an enez, eh eo tro-dro d'ar c'heriadennoù-se e tibabent sevel o c'hastell. Moervat ema bet choejet anv “Dubh linn” gete pandeogwir ema an hani aesañ da lâret. Ar ouedeled a gendalc'has d'ober get an eil avat.

Raktal m'eo bet forc'het Thorgisig hag e vrezelourion doc'h an enez da vBrian Mac Cenneidigh (Brian Boru mar karet) e feazhas ar saozon àr vro Dulenn...Ar beli-se a bado an tazoù ! A-bad an amzer-se e kreskas mat ar gêr avat, buan e taas da vout lakaet evel kêrbenn Iwerzhon.

(An Life/ The Liffey)

....Betak ken na raas tud Iwerzhon o Dispac'h.. àr an Ti-Post e heller gwellet toulloù draj bet tennet d'ar saozon c'hoazh.

Paot mat a draoù a zo da weladenniñ enno ha bout ema bihan bras ar ger. An Trinity College ennoñ levr Ceanannais (Kells e saozneg), straedoù bras lan a stalioù O' Connel Street, pe Grafton street ha me oui me, Digoust eo ar mirdioù, estroc'h distaviñ ar glav marc'hamad eh int lan a draoù moliac'hus, a barzh hani an Henoniezh e heller sellet doc'h bravigoù an Henamzer, armoù ar Grennamzer pe c'hoazh, nag ur souezh, korfoù an taouarc'higi, tud marvet en ur wern gwerso ha dalc'het o c'horf evel ma oent get an taouarc'h enta, peadra da heugiñ, ased.

“Gast !! Henhont a vrudell a zivout Dulenn a houde un herrad hemb bout lâret c'hoazh men evet ur banneh Guinness !” Erbat toronal c'hoazh tudoù ! Bezet pasianted enta ! Gwir eo, goude kement-se e telehec'h dispelc'hiñ o sec'hed hag e ouiet reizh mat e vez berwet ar Guinness e ker Dulenn, neoazh seul tost e vezer doc'h ar vrewerez seul keroc'h e paeer ar lomig bier du mil brudet ! Mar karet an istri hag ar bier du e helleet lakaat ho freudenn gozh da wir : evel-sen e tavarn Temple Bar e Straed Temple Bar (luzietoc'h zo) o deus an dud albac'henn da evet o gwerennadoù Guinness endro get istri... Laezheg int avat...

Drochat tra, nend eo ket aes kavet un davarn get sonerezh iwerzhonek, ha seul taol e vez lakaet ur c'haezh krabour gitar da “ganour hengounel” evit goalc'hiñ an douristed.. Moervat ema un afer a chañs vat nemetken..

Ar pub am eus bourret mard eo eo “Porter House” e dregorn Temple bar, ne vez ket gwerzhet Guinness ennoñ mes bieroù a bep sort hag ag ar bed a bezh ! Ha lod vat anezhe zo ag ar re c'hwekañ!